– Sinds eind juni is duidelijk welke richting het kabinet op wil met het stikstofbeleid. De uitstoot in de landbouw moet fors worden teruggedrongen. Maar hoe die opgave precies wordt verdeeld en wat dat per bedrijf betekent, is nog niet bekend. Toch staan boeren nu al langs de weg om te protesteren. Wat maakt dat de onrust in de sector alweer zo snel oploopt?
Boeren voeren met trekkers actie tegen de nieuwe stikstofplannen van het kabinet. – Foto: Omroep Gelderland
Dinsdagavond trok een groep van meer dan 150 boeren met trekkers richting het gemeentehuis van Oost Gelre. Daar overhandigde ze een brandbrief met hun zorgen over de nieuwe landelijke stikstofplannen. De sfeer bleef gemoedelijk, maar ‘de boeren kookte van woede’, aldus een woordvoerder van LTO Noord.
Dat is niet het eerste protest. De afgelopen weken zochten boeren op meerdere plekken in de provincie met trekkers en spandoeken de snelweg op. Op viaducten langs de A1, A12 en A50 hingen omgekeerde Nederlandse vlaggen en protestborden. Ook in andere delen van het land, zoals langs de A27 bij de Merwedebrug, de A16 bij de Moerdijkbrug en de A2 tussen Vianen en Nieuwegein stonden tientallen trekkers.
Nieuwe acties zijn al aangekondigd, onder meer op 14 augustus in Den Bosch en op 15 september in Den Haag, op Prinsjesdag. De protesten zijn kleiner dan tijdens de stikstofcrisis van 2019, toen boeren massaal de snelweg op gingen. Maar de boodschap is hetzelfde: veel boeren vrezen voor de toekomst van hun bedrijf.
Wat zijn de plannen van het kabinet?
Eind juni kwam het kabinet met ingrijpende stikstofplannen om de uitstoot in Nederland te verlagen en de natuur te herstellen. Het moet ervoor zorgen dat de stikstofuitstoot in 2035 drastisch is verlaagd ten opzichte van 2019.
Het doel is om 42 tot 46 procent van de uitstoot in de landbouw, en 50 procent van de uitstoot in de mobiliteit en industrie te verminderen. Daardoor komt er ruimte voor grote bouwprojecten, die nu vaak stilliggen omdat ze geen stikstofvergunning krijgen.
Het kabinet trekt 20 miljard euro uit om de plannen te realiseren. Dat geld is grotendeels bedoeld om grond om te zetten in natuur en boeren uit te kopen. Een deel moet boeren helpen om over te schakelen op nieuwe uitstootarme technieken.
'Ingrijpend genoeg'
De hoofdlijnen van de plannen zijn inmiddels bekend, maar de details ontbreken nog. Wat maakt dat de boeren dan al langs de weg staan? Volgens journalist Wim van Gruisen bij landbouwvakblad Sterke Erven, zijn de hoofdlijnen al zo ingrijpend, dat boeren nu al niet zien hoe ze daaraan kunnen voldoen, en toch hun bedrijf overeind kunnen houden.
“Denk aan de voorgestelde verplichting dat melkveehouders maximaal 2,6 koeien per hectare mogen houden. Veel melkveehouders zullen dan dure grond moeten bijkopen, wat de kosten verhoogt, of dieren weg moeten doen, waardoor de inkomsten dalen. Voor veel bedrijven raakt dat financieel niet uit.”
Veel onzekerheid
Jeroen van Maanen, bestuurslid van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV), wijst ook op een andere maatregel: de ammoniakreductie per fosfaatrecht. Volgens hem raakt die alle boeren. “Iedereen heeft het nu over de koeiennorm. Een kwart van de boeren loopt daartegenaan. Maar eigenlijk lopen alle boeren tegen die ammoniakreductie aan.”
Volgens Van Maanen moet een gemiddeld melkveebedrijf de uitstoot daardoor met ongeveer 30 tot 40 procent terugbrengen. “Wat er nu al in de brief van de minister staat, heeft zoveel impact dat boeren zich afvragen hoe ze daaraan kunnen voldoen en tegelijk hun bedrijf overeind kunnen houden.”
Om zo’n vermindering te halen, moeten veel boeren volgens hem investeren in nieuwe technieken. Dat kan tonnen kosten. “En juist daar zit de onzekerheid. Als iemand morgen zo’n innovatie aanvecht, heb je als boer tonnen uitgegeven en sta je alsnog met lege handen.”
Minderheidskabinet leunt op links
Ook op politiek gebied zien boeren weinig reden om op een mildere uitwerking te rekenen, legt journalist Van Gruisen uit, die vooral de Haagse politiek volgt. Het kabinet van D66, VVD en CDA heeft met 66 zetels geen meerderheid, en zal voor haar plannen op zoek moeten naar steun bij oppositiepartijen.
Daar zit de crux. “Rechts is verdeeld over het stikstofpakket en veel partijen als BBB en PVV willen absoluut geen steun geven. Dat maakt dat de enige manier om de plannen door te zetten via links is. En PRO heeft gezegd dat ze enkel steun verlenen als het pakket nergens afgezwakt wordt. Dat geeft boeren weinig hoop dat als details bekend worden, die wel zullen meevallen.”
Investeren zonder perspectief
Voor Van Maanen zit daar de kern. De opdracht om de uitstoot te verminderen is volgens hem al concreet, maar de manier waarop boeren dat veilig en rendabel kunnen doen, is nog onzeker. “De kansen zijn onzeker en liggen verder weg. Dan heb je vertrouwen in de overheid nodig, dat dat goed komt.” En juist dat vertrouwens is er volgens hem totaal niet meer.
Situatie in Brabant
Wat er onlangs in Brabant gebeurde, versterkt dat wantrouwen zegt Van Maanen. Daar dreigen vijf pluimveehouders hun vergunning kwijt te raken. “Iedereen kijkt daarnaar”, zegt hij. “Die boeren hebben een legale vergunning en hebben hard gewerkt aan plannen om minder uit te stoten. Maar nu is er plots het voornemen die vergunningen in te trekken.”
Voor Van Maanen raakt dat aan een bredere vraag: wat is een vergunning nog waard als die later alsnog kan verdwijnen? “Je moet je voorstellen dat jij een vergunning hebt voor je huis en die opeens kwijt zou raken. Dat is beestachtig. Als zulke zekerheden verdwijnen, wat houd je dan nog over?”
De varkens- en pluimveehouderij
De plannen betrekken nu vooral nog de melkveehouderij. Meer gedetailleerde plannen voor bijvoorbeeld de varkens- en pluimveehouderij volgen nog. Al trekt de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders (NVP) ook al aan de bel in een brandbrief die ze stuurde richting de minister.
De NVP vreest dat met de plannen die nu al bekend zijn, ondernemers straks aan meerdere stikstofgrenzen tegelijk moeten voldoen. Niet alleen hun eigen bedrijf moet onder een uitstootgrens blijven, mogelijk komen er ook grenzen voor de regio en voor de pluimveesector als geheel. Daardoor kan een pluimveehouder volgens NVP alsnog in de problemen komen, ook als hij zelf genoeg uitstoot heeft verminderd.
Boeren willen wel
Dat boeren daarom helemaal niet willen meewerken, bestrijdt Van Maanen. “Elke boer in Nederland wil wat. Maar als je een stap maakt, moet je wel zekerheid en toekomstperspectief hebben. Als je vandaag drie ton investeert en iemand sleept je morgen voor de rechter en je raakt je vergunning kwijt, dan is die drie ton verdampt.”
Voorlopig lijken de boeren de verdere uitwerking van de plannen dus niet rustig af te wachten. Aanstaande vrijdag is in Den Bosch opnieuw een protest aangekondigd, waar Van Maanen ook bij is. Als de vijf pluimveehouders hun vergunning verliezen, verwacht Van Maanen dat het vertrouwen nog verder wegzakt: “Houd je hart maar vast. Dan zullen die acties vast en zeker grimmiger worden.”
Ben je benieuwd naar meer maatregelen uit het stikstofpakket? Lees die dan hier.
Wil je meer weten over hoe Gelderland, samen met de rest van het land, in de problemen kwam met stikstof? Lees dan dit verhaal.
Meer dan 150 boeren overhandigen brandbrief in Lichtenvoorde: ‘De boeren koken van woede’
Provinciebestuurder Peter Drenth over stikstof: ‘Mensen snakken naar duidelijkheid’
 |
Hier vind je al onze artikelen over stikstof. |
Geschreven door mediapartner Omroep Gelderland
Mail ons!
Heb jij een tip of opmerking? Mail naar de redactie: redactie@leuk.fm